Aan de slag
Inventariseren Onderzoeken
Voorbereiden Uitvoeren
Voorbereiden Uitvoeren
Praktijkvoorbeelden

Infrastructuur van zorg & welzijn

Definitie

Met Infrastructuur van zorg en welzijn worden de kaders bedoeld waarbinnen zorg en welzijn zijn ingericht.
De kaders worden gevormd door wet-, regelgeving en beleid in relatie tot substitutie en/of preventie.
Dit kan wet- en regelgeving en beleid van nationale, provinciale of gemeentelijke overheden zijn en de uitvoerders van overheidsbeleid (zoals zorginstituut, zorgverzekeraars etc.).

Algemene adviezen

Blijf op de hoogte van geldende wet- en regelgeving en beleid op het gebied van zorg en welzijn. Zorg vervolgens dat de interventie en de inbedding van de interventie voldoet aan de voorwaarden van de wetgeving waarbinnen de interventie valt.

Hieronder volgt een overzicht van belangrijke wet-regelgeving en beleid in 2025. Zie figuur 1 voor de visuele weergave. Let op, wet-regelgeving en beleid kan wijzigen. Volg altijd de meest recente richtlijnen.

Uitgangpunten binnen landelijk beleid:
  • burgers wonen zo lang mogelijk zelfstandig,
  • zorg blijft toegankelijk voor de kwetsbare mensen.
Deze uitgangspunten worden geregeld via verschillende wetten en akkoorden, zie Tabel 4 voor de relevante wetten en akkoorden en relevante links naar bijbehorende websites.

Tabel 4: Relevante wetten en akkoorden en relevante links

Wetgeving Omschrijving wetgeving Inhoudelijke links
Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) Via de Wmo geven gemeenten ondersteuning in de thuissituatie. 
Dit met als doel dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Iedere gemeente organiseert de toegang en inhoud tot ondersteuning op zijn eigen manier.
De Zorgverzekeringswet (Zvw) Via de Zvw is geregeld welke zorg en ondersteuning in het basispakket is opgenomen (open aanspraak) en welke aanvullend kan worden vergoed (gesloten aanspraak). De zorgverzekeraars voeren de wet uit. Zorgaanbieders hebben de verantwoordelijkheid om zorg van goede kwaliteit te bieden. Binnen de open aanspraak wordt zorg vergoed vanuit het basispakket, zodra zorgpartijen het erover eens zijn dat deze zorg werkt en voldoet aan de 'stand van de wetenschap en praktijk'. Bij gesloten aanspraak wordt zorg vergoed als het Zorginstituut daarover positief heeft geadviseerd en de politiek hier positief over heeft besloten. Overzicht van zorg binnen het basispakket valt.

Toelichting stand van wetenschap en praktijk
De Wet langdurige zorg (Wlz) Via de Wlz is het recht op zorg geregeld voor mensen die langdurig 24 uur per dag zorg of permanent toezicht nodig hebben. Om zorg vanuit de Wlz te krijgen, is een Wlz-indicatie nodig van het zorgkantoor en het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Zorg via de Wlz kan zowel thuis als in een instelling geleverd worden. Belangrijk is om bij de uitvoering van zorg binnen de Wlz oog te houden voor transitieperioden en te voorkomen dat mensen tijdens deze perioden zonder passende zorg komen te zitten. Overzicht van zorg die binnen de Wlz valt

Informatie over de doelgroep van deze wet

Uitleg transitieperioden
De Wet publieke gezondheid (Wpg) Via de Wpg worden gezondheid bevorderende en -beschermende maatregelen voor zowel de bevolking in het algemeen als specifieke groepen geregeld. Preventie staat centraal en alle activiteiten zijn gericht op het voorkomen van gezondheidsproblemen en het bevorderen van welzijn. In deze wet is ook de basis voor de samenwerking tussen het rijk en gemeenten vastgelegd op het gebied van publieke gezondheidszorg.
Jeugdwet (Jw) De JW regelt de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor hulp aan kinderen, jongeren en hun ouders. Het gaat hier om hulp bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychosociale en psychiatrische problemen. De wet geeft geen recht op zorg, de Jeugdwet is bedoeld als aanvulling op wat het gezin zelf kan.
Wettelijk criterium / beoordelingskader
Stand van wetenschap en praktijk
In de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz), waarin het wettelijk kader voor de inhoud en omvang van het te verzekeren pakket geregeld is, staat het begrip ‘de stand van de wetenschap en praktijk’ (SWP) centraal. Daar moet alle te verzekeren zorg in ieder geval aan voldoen. Kort gezegd betekent SWP dat zorg, op populatieniveau, voldoende bewezen effectief is. Wettelijk criterium
Wet BIG: beroepen en voorbehouden handelingen Het doel van de Wet BIG is te zorgen dat de kwaliteit van onze gezondheidszorg hoog is en blijft. Ook beschermt de Wet BIG patiënten tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen van zorgprofessionals. Voor alle beroepen die in de Wet BIG zijn opgenomen, is sprake van een beschermde (beroeps)titel. Dit betekent dat iemand zich bijvoorbeeld alleen arts, verpleegkundige, logopedist of apothekersassistent mag noemen, als aan bepaalde wettelijke voorwaarde is voldaan. Ook staat in de Wet BIG beschreven welke medische handelingen voorbehouden zijn aan specifieke beroepsgroepen. Overzicht beroepen en voorbehouden handelingen
Algemene verordening persoonsgegevens (AVG) Deze AVG is van toepassing in de hele Europese Unie (EU) en geldt voor iedereen die persoonsgegevens verwerkt. Binnen deze wet worden gegevens over de gezondheid beschreven als extra privacygevoelig. Deze gegevens zijn daarom extra beschermd. Organisaties moeten daar goed mee omgaan en deze wet beschrijft aan welke regels organisaties zich moeten houden. Beschrijving privacygevoelige gegevens gezondheid
Het Integraal Zorgakkoord (IZA) Het IZA heeft als doel om de zorg goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. De nadruk ligt op transformatie naar passende zorg op de juiste plek. Dit akkoord richt zich vooral op de zorgsector.
Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Het GALA heeft als doel een gezonde generatie in 2040. Dit akkoord richt zich vooral op preventie van zorg, door een gezonde bevolking met weerbare, gezonde inwoners die kunnen leven in een gezonde omgeving met een sterke sociale basis. VWS, gemeenten, GGD’s en zorgverzekeraars hebben binnen dit akkoord gemeenschappelijke doelen opgesteld en werken daar gezamenlijk aan, waarbij de schotten tussen de domeinen doorbroken worden.
Zorg er bij het voorkómen, vervangen en/of verplaatsen van zorg voor dat de nieuwe interventie toegankelijk is (of open staat) (en blijft) voor de kwetsbare groepen (denk aan kwetsbare ouderen, mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden/ laaggeletterdheid en mensen die in armoede leven) waarvoor hij bedoelt is. Dit is één van de uitgangspunten binnen de wetgeving binnen zorg en welzijn. Toegankelijkheid wil zeggen dat mensen die zorg nodig hebben deze op tijd ontvangen, dat deze passend is bij de situatie en zonder drempels (of belemmeringen) toegang hebben tot deze zorg.
Houd rekening met voorwaarden die gesteld worden door invloedrijke stakeholders aan financiering en borging van de interventie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de voorwaarden die gesteld worden aan het vergoeden van een interventie door een zorgverzekeraar (zie Wegwijzer innovatie en preventie in de eerstelijnszorg en Beoordeling nieuwe zorg door Zorginstituut Nederland).
Niet alle zorgprofessionals mogen zomaar elke zorghandeling uitvoeren of van een ander overnemen, bijvoorbeeld bij taakherschikking of taakverschuiving. In de wet BIG staat beschreven welke handelingen voorbehouden zijn aan specifieke beroepsgroepen en welke beroepsgroepen dit zijn. Zie dit document voor een overzicht. Zorg bij projecten waarin sprake is van taakherschikking of taakverschuiving voor goede aansluiting bij geldende wet- en regelgeving. Lees meer over wat allemaal komt kijken bij taakherschikking.
Zorg dat het verzamelen, verwerken en bewaren van persoonsgegevens altijd voldoet aan de wettelijke verplichtingen vastgelegd in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Dit geldt zowel voor gegevens verzameld in het kader van het leveren van zorg en ondersteuning als voor gegevens die in het kader van onderzoek en ontwikkeling worden verzameld. Zie voor meer informatie de website van de Autoriteit persoonsgegevens.
Binnen de Zvw is vastgelegd dat bepaalde (specialistische) zorg alleen toegankelijk is via een verwijzing van de huisarts. De huisarts heeft de zogenaamde poortwachtersfunctie. Dit is de functie om mensen door te verwijzen van de eerstelijnszorg naar de tweedelijnszorg. De poortwachtersfunctie van de huisarts is vastgelegd in de Zvw. Daardoor heeft de huisarts sterke invloed op het zorggebruik van mensen. Om doelen rondom het voorkomen, vervangen of verplaatsen van zorg te behalen is de betrokkenheid van huisartsen essentieel. Implementatie van interventies om zorg te voorkomen, vervangen of verplaatsen, waarvoor aanpassingen in de poortwachtersfunctie nodig zijn worden afgeraden. Houd bij het voorkomen, vervangen en/of verplaatsen van zorg rekening met de wettelijke regels over het wel of niet nodig hebben van een verwijzing van de huisarts. Zie ook factsheet Zorgverplaatsing naar de paramedische zorg.
Besluitvorming voortgang
Besluit op basis van de evaluatie over de voortgang:
  • Maak bij positieve resultaten een borgingsplan en overweeg opschaling naar meer regio’s.
  • Overweeg bij minder positieve resultaten aanpassing van het opschalingsplan en doorloop fase 3 opnieuw